مجموعه امیر توکل کامبوزیا

مجموعه امیر توکل کامبوزیا ، باغی در دل کویر است که مهم ترین قسمت آن کتابخانه منحصر به فرد و ارزشمندی است که او در زمان حیات خود بنا کرده بود . مقبره امیر توکل کامبوزیا هم در کتابخانه قرار دارد .
امیر توکل کامبوزیا (زاده ۱۲۸۳ تهران – درگذشته ۲۴ مهر ۱۳۵۳ زاهدان) نویسنده، حقوقدان، محقق ایرانی و از مخالفان سلطنت پهلوی بود که در جریان نبرد ۹ مهر ۱۳۰۰ اسیر گشت و پس از مدتی به شهر بیرجند و سپس در سال 1312 برای همیشه به زاهدان تبعید گشت . او فردی دانشمند، دوست‌دار کتاب و اهل مطالعه ، آگاه به زمان خود بود و به زبان‌های فارسی، ‌عربی، انگلیسی، فرانسه و ترکی تسلط داشت . شمار ترجمه ها و تالیفات او که بیشتر آن هنوز منتشر نشده به حدود 80 جلد می رسد .
تبعید استاد کامبوزیا به زاهدان همزمان با دوره ساخت بافت اولیه شهر زاهدان بود . او در حاشیه این شهر (6 کیلومتری زاهدان) با همت و مهارتی که در کشاورزی داشت باغی بزرگ به وسعت 170 هکتار در دل کویر می سازد و در همان جا زندگی خود را ادامه می دهد . بعد ها این باغ و محدوده زندگی او و خانواده اش به کلاته کامبوزیا شهرت می یابد . همچنین ایشان کتابخانه ای شخصی در این باغ احداث می کند و در جمع آوری و حفظ کتب ارزشمند می کوشد . این کتابخانه در زمان حیات ایشان محفلی برای جلسات اندیشمندان و دوست داران علم و دانش بود .
این کتابخانه چند سال پس از مرگ استاد کامبوزیا در سال 1365 به کتابخانه عمومی با نام کتابخانه استاد کامبوزیا تبدیل می شود . از قوانین افتتاح این بود که کتابخانه هیچ وقت به داخل شهر منتقل نشود و همیشه دو نفر از اعضای خانواده کامبوزیا، مدیریت این کتابخانه را برعهده داشته باشند . خانم صادقه کامبوزیا ریاست این کتابخانه را برعهده گرفتند و از آن زمان تا به حال در جهت حفظ و نگهداری کتب ارزشمند و تک نسخه ای به جا مانده ، توسعه فعالیت ها و مناسب سازی آن برای تمامی اقشار جامعه کوشیدند .
کتابخانه استاد کامبوزیا با داشتن حدود بیش از 20 هزار جلد از کتب نفیس و کمیاب به زبان‌ های لاتین، عربی و فارسی یکی از مجموعه‌ های گرانبها و کم ‌نظیر به حساب می ‌آید . از جمله : منابع ایران شناسی به زبان های لاتین در حدود 50 عنوان که تاریخ ، تمدن ، زبان و ادبیات ایران پیش و پس از اسلام را بیان می کنند . منابع اسلامی و مراجع عمومی عربی و فارسی که در این زمینه بسیار مجموعه غنی گردآوری شده است. بسیاری از این کتاب ها دارای حاشیه نویسی با خطوط بسیار زیبا هستند و یادداشت هایی از مرحوم کامبوزیا در حواشی بعضی کتب دیده می شود . در این قسمت 120 جلد کتاب چاپ سنگی نیز موجود می باشد . منابع مرجع واژه نامه ای و مجموعه اقبال شناسی (در رابطه با اقبال لاهوری حدود 50 کتاب) از دیگر قسمت های این کتابخانه هستند .
دور تا دور سالن اصلی مطالعه ، کتب خطی و نقشه ها که اغلب تک نسخه هستند در محفظه های شیشه ای نگهداری می شوند . همچنین کتاب هایی برای استفاده عموم به خصوص نوجوانان این منطقه گردآوری شده است .
کتابخانه استاد کامبوزیا یکی از مناطق گردشگری و فرهنگی شهرستان زاهدان محسوب می شود که دارای منابع غنی برای پژوهشگران است . همچنین فعالیت های فرهنگی و اجتماعی برای نوجوانان و زنان منطقه شیرآباد (منطقه ای که کتابخانه در آن قرار دارد و حاشیه نشین هستند) ، نشست های ادبی و کتاب خوانی برای علاقه مندان به ادبیات و کتاب در استان و ... در این کتابخانه برگزار می شود .
منبع : zahedanpl.ir - publij.ir - dana.ir - wikipedia.org